• Việc Bộ giao thông vận tải sử lý nhà thầu yếu kém mới đây được xem là những động thái hết sức quyết liệt để nâng cao tiến độ, chất lượng công trình.

• Tại rất nhiều dự án giao thông khác, tình trạng nhà thầu yếu kém, làm chậm tiến độ công trình vẫn phổ biến.

Lựa chọn nhà thầu bất hợp lý

Trước hai dự án đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai và Hà Nội - Thái Nguyên, việc xử lý, loại bỏ, thay thế các nhà thầu yếu kém tại các công trình giao thông là rất hãn hữu. Dù nhà thầu hết sức trì trệ, dự án ì ạch, chậm tiến độ cả năm trời nhưng chủ đầu tư vẫn không có cách gì để thay thế. Để xảy ra tình trạng này có nhiều nguyên nhân, trong đó có phần không nhỏ do chính cơ chế, chính sách còn bộc lộ bất cập, thiếu sót.

Kể từ khi tổ chức đấu thầu, lựa chọn nhà thầu đã có nhiều điểm bất hợp lý. Theo các chuyên gia trong lĩnh vực đầu tư, khi tổ chức đấu thầu hiện nay vẫn chưa có cơ chế rõ ràng để ngăn chặn, loại trừ các nhà thầu yếu kém về năng lực. Có không ít trường hợp nhà thầu dù đang thi công rất trì trệ, công trình chậm tiến độ hoặc chất lượng có vấn đề tại một dự án này nhưng ngay sau đó lại có thể được dự thầu và thắng thầu tại một dự án khác, thậm chí do chính chủ đầu tư công trình trước đây thực hiện.

Bên cạnh đó còn phải kể tới quy định về giá trần, các gói thầu không được vượt giá cho phép cũng khó chọn được nhà thầu có năng lực thực sự. Không ít trường hợp do áp lực về công ăn việc làm, khiến nhà thầu buộc phải giảm giá để phù hợp với giá trần, hậu quả nhãn tiền với các đơn vị này là phải gánh chịu thua lỗ và nợ đọng.

Đối với nhiều dự án giao thông lớn, sử dụng vốn của các nhà tài trợ nước ngoài, việc lựa chọn nhà thầu còn phức tạp và bất cập hơn. Do những quy định của các nhà tài trợ liên quan đến xung đột lợi ích nên gần như tất cả các doanh nghiệp có năng lực và chuyên ngành trong lĩnh vực XDCB giao thông không được tham gia.

Những tiêu chí về năng lực, kinh nghiệm thi công khi tuyển chọn nhà thầu của nhà tài trợ như WB, ADB,... vô hình chung đã loại toàn bộ các nhà thầu trong nước mà nhường toàn bộ vai trò cho các nhà thầu quốc tế. Đơn cử tại các dự án đường cao tốc lớn đang triển khai hiện nay như: Nội Bài - Lào Cai, Hà Nội - Hải Phòng, TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây,... khối lượng xây lắp do nhà thầu nước ngoài trúng thầu chiếm hơn 90%. Trong khi đó, không ít các nhà thầu này tài chính cũng yếu kém, năng lực thi công hạn chế và phải ăn đong, trông chờ vào tạm ứng, thanh toán của chủ đầu tư để thi công dẫn đến nhiều dự án bế tắc về tiến độ, thi công ì ạch.

Nhiều tồn tại trong triển khai dự án

Ngoài đấu thầu, lựa chọn nhà thầu, việc kiểm soát các nhà thầu trong quá trình triển khai dự án cũng không ít tồn tại. Theo ông Lâm Văn Hoàng, Phó Tổng giám đốc Ban QLDA 2, ngay Nghị định 48/2010/NĐ-CP về quản lý hợp đồng trong hoạt động xây dựng cũng có nhiều quy định không phù hợp. Việc nhà thầu chính phải chịu trách nhiệm toàn bộ về tiến độ, chất lượng, an toàn lao động do nhà thầu phụ gây ra dẫn đến mâu thuẫn và xung đột về lợi ích các bên.

Trong trường hợp nhà thầu chính đã bị xử lý, thay thế nhưng vẫn phải chịu hậu quả do các nhà thầu phụ thi công không đúng là hết sức bất cập. Việc này cũng là một trong những lý do dẫn đến nhiều chủ đầu tư ngại thay thế, xử lý nhà thầu chính yếu.

Cũng theo ông Hoàng, một điểm nữa có thể kể đến là việc toàn bộ công tác thanh toán khối lượng cho các công trình gần như đều phải qua nhà thầu chính. Quy định này tất yếu dẫn tới việc thi công của các nhà thầu phụ và tiến độ công trình phụ thuộc hoàn toàn vào nhà thầu chính.

Tuy nhiên, thực tế là năng lực của không ít nhà thầu chính hạn chế, khi được chủ đầu tư thanh toán lại không chi trả cho nhà thầu phụ mà số tiền đó được dùng vào những mục đích khác hoặc cho các công trình khác, làm cho công trường dự án bị đình trệ. Do đó, việc kiểm soát chi hợp lý trong quá trình thi công là hết sức quan trọng để đảm bảo tiến độ, chất lượng công trình nói riêng và kiểm soát năng lực các nhà thầu nói chung.

Nguồn báo giao thông vận tải.